Σάββατο, 20 Απριλίου 2013

Πώς θα σπάσει η βαριά παράδοση της κομματικής εξάρτησης

H στιγμή που τώρα βρισκόμαστε θυμίζει την αναφώνηση που είχαν απευθύνει οι Αιγύπτιοι ιερείς στον Σόλωνα: «Σόλων, Σόλων, Ελληνες αεί παίδες εστέ». Δηλαδή, είστε πάντα παιδιά.

Αντώνης Μακρυδημήτρης
Δεν αναφέρονταν στη φυσική ηλικία, αλλά μάλλον στη διαρκή «νεανικότητά» τους, το γεγονός ότι δεν διακατέχονταν από το βάρος της μνήμης, μη μαθαίνοντας από τα λάθη του παρελθόντος, αλλά επαναλαμβάνοντάς τα. Πράγματι, μας διακατέχει συνήθως μια σχετική λήθη ή αμνησία στα θέματα της δημόσιας διοίκησης. Το μεγάλο πρόβλημα, ή «το της παλαιάς αναρμοστίας πάθος», όπως θα έλεγε ο Πλάτων, είναι η κομματοκρατία, δηλαδή μια λογική στελέχωσης του κράτους με κριτήρια πολιτικής ή κομματικής εξάρτησης και σκοπιμότητας και όχι με γνώμονα την αρχή του επαγγελματισμού και της αξιοκρατίας. Αυτή είναι μια πάγια παθολογία του ελληνικού κοινωνικοπολιτικού μετασχηματισμού από την εθνική απελευθέρωση και μετά.
Βέβαια, αυτό δεν υπήρξε ίδιον και θλιβερή αποκλειστικότητα της Ελλάδας και μόνο, αλλά συνέβη και σε άλλες χώρες, περιλαμβανομένης της Αμερικής και της Αγγλίας. Αντιμετωπίστηκε, ωστόσο, το θέμα ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα, οπότε τέθηκαν φραγμοί στα κόμματα μέσω θεσμών και διαδικασιών, όπως η μονιμότητα της απασχόλησης και οι ανεξάρτητες Αρχές ελέγχου και εποπτείας της στελέχωσης του κρατικού μηχανισμού.
Πράγματι, η μονιμότητα της απασχόλησης στο Δημόσιο αποκτά νόημα και αξία μόνο και υπό τον όρο ότι συνδέεται ουσιαστικά με δύο αλληλένδετες και συναφείς αρχές, αυτές της ουδετερότητας και της αξιοκρατίας.
Η μονιμότητα εφαρμόστηκε στην Ελλάδα αρκετά καθυστερημένα, από το 1930 και μετά με τη σύσταση του Συμβουλίου της Επικρατείας, και η αξιοκρατία ως προς τις προσλήψεις προσωπικού, ακόμα αργότερα με τη θέσπιση του πρώτου Υπαλληλικού Κώδικα, από το 1951 και μετά. Αν αφαιρέσουμε τις έκτακτες περιόδους (δικτατορίες, κατοχή, εμφύλιος πόλεμος, κλπ.), προκύπτει ότι ελάχιστο είναι το διάστημα που υπήρξε ακώλυτη εφαρμογή της μονιμότητας και της αξιοκρατίας στο Δημόσιο (ουσιαστικά όχι πολύ περισσότερο από μια εικοσιπενταετία). Εξάλλου, η αξιοκρατική ρήτρα δεν θεσπίζεται ρητά και καθολικά στο Σύνταγμα, όπως συνέβαινε στα Συντάγματα της επαναστατικής περιόδου («δοτήρ δε τούτων μόνη η αξιότης εκάστου»).
Εξακολουθεί, λοιπόν, να είναι ελλειμματική η αξιοκρατία στη διοίκηση και το κράτος στη δημοκρατία μας. Ετσι, φθάσαμε σε ένα υπερδιογκωμένο και όχι λειτουργικά κατάλληλο, αποτελεσματικό και ικανό κράτος. Το ΑΣΕΠ ιδρύθηκε μόλις το 1994, οπότε αρκετοί εκ των δημοσίων υπαλλήλων και βέβαια των εργαζομένων στο Δημόσιο με οιοδήποτε καθεστώς ή σχέση απασχόλησης, έχουν διοριστεί εκτός των διαδικασιών του είτε πριν είτε μετά τη σύστασή του. Βέβαια, ακόμα και οι διαγωνισμοί υπό τον έλεγχο του ΑΣΕΠ θα μπορούσαν να αξιολογηθούν και να αποτιμηθούν όχι για την αντικειμενικότητά τους, που είναι αδιαμφισβήτητη, αλλά ιδίως για τη δυνατότητα να επιλεγούν μέσω αυτών οι «άριστοι» κατά ουσιαστική αξία και ικανότητα και όχι μόνο ως προς τα τυπικά προσόντα και τον φορμαλισμό της γνώσης.
Αξίζει, συναφώς, να σημειωθεί ότι ως προς την αναγκαιότητα του «εκσυγχρονισμού» και της «επανίδρυσης» του Δημοσίου, παρ' όλο που οι ιδέες αυτές είχαν εξαγγελθεί από τις κυβερνήσεις Κ. Σημίτη το 1996 και Κ. Καραμανλή το 2004, δεν εφαρμόστηκαν με συνέπεια και δεν τελεσφόρησαν ως προς τα αποτελέσματα και τις συνέπειές τους για τη βελτίωση του κράτους, που βρέθηκε απροετοίμαστο στην κρίση μόλις αυτή κορυφώθηκε.
Το ζήτημα είναι οι λύσεις που δίνονται τώρα να μην καταστήσουν τα πράγματα χειρότερα. Να μην αποδειχθεί η «θεραπεία» καταστρεπτικότερη από την υποτιθέμενη «ασθένεια». Και να μη συμβεί στο κράτος και στη διοίκηση αυτό που φοβόταν ο Σωκράτης στον πλατωνικό Πρωταγόρα, ότι «ιώμενος μείζον το νόσημα ποιώ». Εκσυγχρονισμός, συνεπώς, μεταρρύθμιση, ακόμα και «επανίδρυση» του κράτους είναι αναγκαία, αλλά με βασική προϋπόθεση, άξονα και απαρέγκλιτο κριτήριο την αρχή της αξιοκρατίας, που θα πρέπει να τηρείται απολύτως, είτε για τους μόνιμους υπαλλήλους είτε γι΄ αυτούς που είναι αορίστου χρόνου. Τούτο μπορεί να διασφαλιστεί μόνο υπό τον έλεγχο ανεξάρτητης Αρχής όπως το ΑΣΕΠ.
Ως προς την έκταση της μονιμότητας στο Δημόσιο, δεν είναι ίσως αναγκαίο επί της αρχής όλοι οι απασχολούμενοι σε αυτό να πρέπει να είναι μόνιμοι, υπό τη συνταγματική έννοια του όρου. Μπορεί να υπάρχουν και πιο ευέλικτες μορφές απασχόλησης σε αυτό. Υπό δύο, όμως, βασικούς όρους: πρώτον, δεν είναι επιθυμητό ούτε εφικτό όλες οι θέσεις στο Δημόσιο να καλύπτονται με συμβάσεις αορίστου χρόνου, γιατί εκείνοι ιδίως που ασκούν καθήκοντα δημόσιας εξουσίας επιβάλλεται να είναι μόνιμοι, και δεύτερον, η πρόσληψη και η σταδιοδρομία κάθε είδους και κατηγορίας υπαλλήλων θα πρέπει να τελεί υπό τον αυστηρό και διαρκή έλεγχο ειδικής ανεξάρτητης Αρχής.
Πρέπει να καταστεί σαφές ότι μόνιμος υπάλληλος είναι εκείνος που κατέχει οργανική θέση στο Δημόσιο και ασκεί πάγια καθήκοντα και αρμοδιότητες που συνδέονται με διαρκείς ανάγκες και υπηρεσίες του κράτους προς την κοινωνία. Σε περίπτωση που, σύμφωνα και με τις πρόσφατες πρωθυπουργικές ανακοινώσεις, καταργηθεί η θέση του, ο υπάλληλος μπορεί πράγματι να απολυθεί. Αλλά αυτό δεν μπορεί να συμβεί παρά μόνο αν καταργηθούν και τα συναφή καθήκοντα. Διαφορετικά ο υπάλληλος κακώς απολύθηκε. Αν οι θέσεις συγχωνευθούν για λόγους οργανωτικής οικονομίας ή και διοικητικής ευρυθμίας, η επιλογή των υπαλλήλων που θα διατηρηθούν ή θα απομακρυνθούν, λόγω ακαταλληλότητας, δεν μπορεί παρά να γίνει με αξιολόγηση και απολύτως αξιοκρατικά κριτήρια, υπό τον έλεγχο και πάλι και την εποπτεία ειδικής ανεξάρτητης Αρχής.
Προκειμένου δε οι υπάλληλοι να μπορούν να μετακινηθούν σε οποιοδήποτε υπουργείο ή υπηρεσία του κράτους χρειάζεται να ενταχθούν σε διυπουργικούς κλάδους, ώστε να αποκατασταθεί και η ενότητα της διοικήσεως και του κράτους.
Εν συμπεράσματι, μπορεί και πρέπει να γίνουν αλλαγές στο κράτος και τη διοίκηση, αλλά επιβάλλεται τεράστια προσοχή στην αξιοκρατία, ώστε να μην υπάρξει όχι φόβος, αλλ' ούτε ίχνος ή υποψία κομματικών διωγμών. Διαφορετικά, ο μεγάλος «ασθενής» θα παραμένει πραγματικά «ασθενής» και υπανάπτυκτος. Οι δε «θεραπευτές» θα μοιάζουν με μαθητευόμενους μάγους.
Η πρόσληψη και η σταδιοδρομία κάθε είδους και κατηγορίας υπαλλήλων θα πρέπει να τελεί υπό τον αυστηρό και διαρκή έλεγχο ειδικής ανεξάρτητης Αρχής
 
Ο Αντώνης Μακρυδημήτρης είναι καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...