Τρίτη, 30 Απριλίου 2013

Ο πολίτης των 100.000 ευρώ

Του Ανδρέα Ζαμπούκα

To κούρεμα των καταθέσεων στην Κύπρο, άναψε το φυτίλι στη βόμβα του τραπεζικού συστήματος. Είχαν προηγηθεί βέβαια, τα ομόλογα αλλά οι καταθέσεις έμοιαζαν ιερό άβατο. Ίσως ακόμα δεν τα ζήσαμε όλα και στο μέλλον, θα δούμε περισσότερα ταμπού να σπάνε και  όρια να καταρρίπτονται.
Σκεφτόμουν, πάντως, πως για να μάθει κανείς τα μονοπάτια του καπιταλισμού δεν του φτάνουν δύο ζωές. Πρέπει να ξέρει οικονομική ιστορία, να κόβει η αντίληψή του τις σχέσεις που ανακυκλώνονται και να έχει και το χάρισμα του ενστίκτου. Και πάλι, αμφίβολο είναι να καταλάβει που το πάει η κάθε «περιπλανώμενη» εξουσία.
Το σίγουρο είναι πως όποιος διαθέτει κεφάλαια πάνω από 100.000 ευρώ δεν μπορεί να αισθάνεται ασφαλής. 

Ας μαντέψουμε λοιπόν, πως φαντάζεται τον κεφαλαιούχο πολίτη το νέο οικονομικό καθεστώς της  Ευρώπης. Σε μια κοινωνία που η ανάπτυξη είναι το ζητούμενο, η επένδυση των κεφαλαίων σε παραγωγικές δραστηριότητες θα είναι μάλλον επιβεβλημένη. Αντίθετα έως τώρα, οι περισσότεροι απολάμβαναν υψηλούς τόκους από αδρανή κεφάλαια, εκ των οποίων μόνο ένα μέρος έμπαινε στην πραγματική οικονομία. Σε πολιτικό επίπεδο, πόσο δημοκρατικό είναι να συσσωρεύεται απεριόριστος πλούτος σε μεμονωμένα πρόσωπα, που το μόνο που έκαναν ήταν να καταλάβουν την καταλληλότερη θέση σε επικερδή δίκτυα; Μέχρι τώρα, ειδικά στην Ελλάδα, αυτό αποτελούσε τον συνηθέστερο τρόπο πλουτισμού. Τέλος, η κοινωνική και ηθική διάσταση μιας σύγχρονης αταξικής κοινωνίας δεν επιτρέπει να συνυπάρχουν στο ίδιο πλαίσιο συμφερόντων, άνθρωποι με τεράστιες οικονομικές διαφορές. Είναι γνωστό ότι στις σκανδιναβικές  χώρες, σε αντίθεση με τους νότιους, το κράτος (κυρίως μέσω της φορολογίας) δεν αφήνει πολλά περιθώρια να γίνει κανείς πάμπλουτος.
Είναι άλλωστε, λογική η  τάση των Γερμανών να πιέζουν προς μια τέτοια κατεύθυνση, αφού στη δικιά τους χώρα συνήθως, τα κεφάλαια είναι κατανεμημένα σε έναν ευρύτερο κύκλο στρωμάτων και όχι  εκτεθειμένα σε τυχοδιωκτικά σχέδια καιροσκόπων.
Όλα τα παραπάνω θα είχαν τη λογική τους και θα έχαιραν της εμπιστοσύνης των ευρωπαϊκών λαών, εάν το σύστημα διακυβέρνησης της Ένωσης είχε λάβει τα μέτρα του. Θα έλεγα ότι το ζήτημα είναι περισσότερο πολιτικό και όχι τόσο οικονομικό. Αναρωτιέμαι ποιος μπορεί να πειστεί για τις καλές προθέσεις ενός  νοικοκυρεμένου τραπεζικού συστήματος, όταν οι τραπεζίτες συνεχίζουν να μοχλεύουν κεφάλαια, με βάση το χρηματιστηριακό χρήμα ή  επενδύοντας σε παράγωγα. Εξάλλου, το μοντέλο της οικονομίας που ακολούθησαν μέχρι τώρα, οι περισσότερες ευρωπαϊκές οικονομίες, επενδύοντας στο real estate και σε «φούσκες» υπηρεσιών, δημιούργησε ένα κλίμα ευκαιριακού πλούτου και αδιαφορίας για επενδύσεις. Αλλά και οι ξαφνικές αποφάσεις «τιμωρίας» που σκαρφίζεται ο Σόιμπλε περισσότερο σπέρνουν τον πανικό στους πολίτες, παρά νουθετούν τους κακούς τραπεζίτες.
Είναι φανερό ότι εδώ χρειάζονται κανόνες και κοσμογονικές αλλαγές σε συστήματα και συμπεριφορές. Ο νέος Ευρωπαίος πολίτης των οικονομικών ορίων θα πρέπει να ενταχθεί σε ένα πλαίσιο αρχών. Πρώτον, χρειάζεται να αισθανθεί σιγουριά ότι το σύστημα δεν τον κοροϊδεύει με τις παλινωδίες του. Δεύτερον, οφείλει ο ίδιος να ενημερώνεται λεπτομερώς για την κατάσταση της τράπεζας, που εμπιστεύεται τις καταθέσεις του (όταν έχεις κεφάλαια πρέπει να μάθεις να τα διαχειρίζεσαι και να μην εμπιστεύεσαι το κράτος, ειδικά όταν το διοικούν Βενιζέλοι...). Τρίτον είναι ανάγκη να συμφωνηθεί μια σταδιακή κατάργηση των φορολογικών παραδείσων, παγκοσμίως, αίροντας την τάση αναζήτησης καταφυγίων.
Το σημαντικότερο απ΄ όλα όμως είναι να περάσουμε σε έναν νέο πολιτισμό γνήσιας και ουσιαστικής δημοκρατικής κοινότητας. Μόνο έτσι μπορεί να πειστεί ο πολίτης για τις καλές προθέσεις  των οικονομικών συστημάτων και να συνδέσει τον μετρημένο πλούτο με την παραγωγικότητα. Όταν ζητάς από τον άλλον, να αισθάνεται βεβαιότητα εντός ορίων πρέπει να του καλλιεργήσεις και την ανάλογη κουλτούρα. Κι αυτό επιτυγχάνεται μόνο θεσμικά με ένα σύνολο αξιών, που προσανατολίζουν στην απόλαυση υπηρεσιών και όχι στη συσσώρευση πλούτου, χωρίς όρια και  ανταποδοτική ευδαιμονία. Επιπλέον, η στόχευση στον δημιουργικό πλούτο, που επενδύεται και εξασφαλίζει θέσεις εργασίας είναι και το βασικό αξίωμα του «ανθρώπινου» καπιταλισμού.
Δεν είναι τόσο δύσκολο να επιτευχθεί κάτι τέτοιο, δεδομένου ότι έχουμε παραδείγματα κοινωνιών στις οποίες η πολιτεία είχε τον τρόπο να προσαρμόσει τους πολίτες στη συμμετοχική προσφορά τους στο σύνολο. Ας μην ξεχνάμε τις  «λειτουργίες» στην Αθηναϊκή Δημοκρατία, που έδιναν διαφορετικό νόημα στη διάθεση των κεφαλαίων αλλά και σε σύγχρονες κοινωνίες του Βορά όπου οι καταθέτες δεν ζουν με το όνειρο του πάμπλουτου μεγιστάνα που δεν ξέρει τι έχει.
Γενικότερα, το όριο των 100.000 ευρώ, θα μπορούσε να αποτελέσει την αφορμή για να φιλοσοφήσουμε περισσότερο την ταυτότητα του σύγχρονου δημιουργικού πολίτη. Αν θέλουμε να ζούμε όμορφα, χτίζοντας τη ζωή μας σε παραγωγικές σχέσεις απόλαυσης, δεν είναι ανάγκη να βιώνουμε τον κόσμο μέσα από το άγχος της συσσώρευσης κεφαλαίων. Ας μπούμε στη διαδικασία να επαναπροσδιορίσουμε την αξία του χρήματος και να «τιμολογήσουμε» άλλα πράγματα απ΄ αυτά που δίνουμε σημασία σήμερα.
Θα ήταν πολύ χρήσιμο για την ευημερία των κοινωνιών να δημιουργηθεί ένα πλαίσιο τραπεζικής πίστης, στο οποίο  οι επενδύσεις δεν θα φοβίζουν τους πολίτες. Αναφέρομαι ουσιαστικά σε πολλές και διευρυμένες μορφές συμμετοχικότητας κεφαλαίων, αποσυνδεδεμένων από τη «σκοτεινή» διαχείριση μιας ανεξέλεγκτης ελίτ  χρηματιστών. Το χρήμα πρέπει να κινείται και δεν έχει νόημα να μένει στις τράπεζες για να «κουρευτεί» κάποτε εξαιτίας του οποιουδήποτε ανεύθυνου τραπεζίτη.
Όλα αυτά και πολλά άλλα  θα έχουν πρακτικό νόημα, όταν  οργανωθεί αυτό το πολυπόθητο σύστημα εμπιστοσύνης σε ώριμες κοινωνίες πολιτών. Μόνο όταν αποφασισθούν κανόνες  και πρότυπα αμοιβαιότητας, μόνο όταν ζητηθούν ευθύνες  συμμετοχικής παράστασης από τον πολίτη, θα καταστεί  το κεφάλαιο παράγοντας ευδαιμονίας. Με την ανασφάλεια και τις παλινωδίες, με τα ψέματα της οικονομικής και πολιτικής εξουσίας κανείς δεν έχει διάθεση να συμπορευθεί με τους άλλους, στηρίζοντας από κοινού την ανάπτυξη. Το ότι ανακαλύψαμε επιτέλους, τη σαπίλα του τραπεζικού συστήματος, είναι ένα καλό βήμα για να το αλλάξουμε. Και στο κάτω κάτω, ας  φτιάξουμε έναν κόσμο, όπου οι 100.000 ευρώ θα είναι αρκετές για να αισθάνεται ο καθένας μας  ασφαλής  για τη  ζωή του.

* Ο κ. Ανδρέας Ζαμπούκας είναι Καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας



Πηγή:www.capital.gr

0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...